ΕΞΥΠΝΟΙ ΧΩΡΟΙ ΠΡΑΣΙΝΟΥ ΑΛΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΑ

Ένα πάρκο του 19ου αιώνα στις Βρυξέλλες

Πρωί Σαββάτου και η θερμοκρασία στις Βρυξέλλες είναι 25 βαθμοί Κελσίου, μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για τους Βρυξελλιώτες να πάρουν τα ποδήλατα τους με κατεύθυνση το κοντινότερο πάρκο. Το ίδιο κάνω και εγώ.
Προορισμός το Parc Léopold, ένα πάρκο Αγγλικού τύπου στην καρδία της λεγόμενης «ευρωπαϊκής συνοικίας» των Βρυξελλών. Τα αγγλικού τύπου πάρκα τα οποία ήταν ιδιαίτερα δημοφιλή κατά τη διάρκεια της Belle Époque και σε αντίθεση με την απόλυτη συμμετρία των γαλλικών πάρκων προσομοίαζαν περισσότερο σε ένα φυσικό τοπίο, με βασικό χαρακτηριστικό τους το υδάτινο στοιχείο (λιμνούλες με πάπιες), μικρούς λοφίσκους και ξέφωτα καλυμμένα με χλόη.
Αναμφίβολα, όμως, τα πιο δημοφιλή χαρακτηριστικά του Leopold Park ήταν ένας ζωολογικός κήπος καθώς και θερμοκήπια, όπου το ενθουσιώδες κοινό είχε την ευκαιρία να θαυμάσει εξωτικά είδη φυτών και ζώων από το μακρινό Κονγκό. Ο τρελός Βασιλιάς Λεοπόλδος B από τον οποίο πήρε και το όνομα του το πάρκο αποφάσισε να μεταφέρει τα θερμοκήπια κοντά στο παλάτι του, ο ζωολογικός κήπος έκλεισε με τη σειρά του και αυτός και η κύρια attraction του ένας, ελέφαντας, ταριχεύθηκε και έκτοτε αποτελεί έκθεμα στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας το οποίο βρίσκετε στις παρυφές του πάρκου.
Μετά από μια μικρή περίοδο παρακμής, όλη η έκταση εξαγοράστηκε το 1891 από ένα βιομήχανο, τον Ερνέστο Solvay ο οποίος φιλοδοξούσε να μετατρέψει το πάρκο σε μια Αρκαδία της γνώσης με την ίδρυση ενός νέου τεχνικού πανεπιστημίου. Σύντομα τη θέση των κλουβιών και των θερμοκηπίων πήραν μια σειρά ακαδημαϊκών κτηρίων σχεδιασμένα από γνωστούς αρχιτέκτονες της εποχής σε εκλεκτικό στυλ με Art Nouveau αναφορές.
Ο χώρος αυτός συνδέθηκε με μεγάλα ονόματα της επιστήμης όπως Albert Einstein, Marie Curie και Max Planck. Μετά την μεταφορά του πανεπιστημίου ο χώρος γνώρισε μια δεύτερη περίοδο παρακμής με τα κτήρια να παραμένουν παραμελημένα μέχρι την έναρξη ενός φιλόδοξου προγράμματος ανακαίνισής των, το οποίο ξεκίνησε πριν από μερικά χρόνια και φιλοδοξεί να τα μετατρέψει σε χώρους πολιτιστικών εκδηλώσεων.

Ένα πάρκο του 21ου αιώνα στην Αθήνα

Χάρη στην πρωτοβουλία του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος μέσα σε μερικά χρόνια ένας τέτοιος χώρος όπου το πράσινο θα συνυπάρχει με χώρους εκπαίδευσης και πολιτισμού θα κατασκευαστεί στην Αθήνα.
Το Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ) όπως θα ονομάζετε ο χώρος αυτός θα συμπεριλαμβάνει τις νέες εγκαταστάσεις της Εθνικής Βιβλιοθήκης και της Λυρικής Σκηνής καθώς και ένα πάρκο το οποίο θα αναπτυχθεί σε μια έκταση τουλάχιστον 120 στρεμμάτων το οποίο θα είναι αυτοσυντηρούμενο.
Αρχιτέκτονας αυτού του μεγάλου έργου είναι ο Ιταλός Renzo Piano, ένας από τους κατεξοχήν πράσινους αρχιτέκτονες και πρωτοπόρος της αειφόρου αρχιτεκτονικής (sustainable architecture). Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά έργα του είναι το κτήριο της Ακαδημίας των Επιστημών της Καλιφόρνιας, η «ζωντανή» στέγη του κτηρίου καλύπτεται από είδη της τοπικής πανίδας. Ένα πρωτοποριακό σύστημα άρδευσης επιτρέπει την ανάπτυξη των φυτών ανακυκλώνοντας το νερό της βροχής.
Η κατασκευή πάρκων σε μια πόλη όπως η Αθήνα όπου σε κάθε κάτοικο αναλογούν περίπου 2,5 τ.μ. πρασίνου, ενώ στην υπόλοιπη Ευρώπη η αναλογία είναι 7 τ.μ. κατά μέσον όρο είναι μια αναγκαιότητα για την βελτίωση της ποιότητας ζωής των κατοίκων της.
Σε απόλυτη εγγύτητα με το Κέντρο Πολιτισμού Σταύρος Νιάρχος βρίσκεται το Ευγενίδιο πλανητάριο, τα γήπεδα του Tae Kwon Do και Beach Volley, η Μαρίνα Φαλήρου η οποία παραχωρήθηκε πρόσφατα στο Δήμο Καλλιθέας κι ένας πολυκινηματογράφος (ένα αδιάφορα αρχιτεκτονικά κτήριο από την κατασκευαστική εταιρία Μπάμπης Βωβός, η οποία αφού γέμισε την Κηφισίας με άσχημα κτήρια γραφείων επεκτείνεται και στα νότια).
Αν η πολιτεία προχωρήσει στην πραγματοποίηση των μεταολυμπιακών έργων στην παράκτια ζώνη του Φαλήρου θα δημιουργηθεί μία εκτεταμένη έκταση που θα συμπεριλαμβάνει χώρους αναψυχής, πολιτισμού και αθλητισμού. Ένας πόλος έλξης όχι μόνο για τους κατοίκους των γύρω περιοχών, άλλα και ολόκληρου του λεκανοπεδίου.
Η δωρεά του Ιδρύματος Νιάρχου με κάνει να σκέφτομαι ότι από την Ίδρυση του, το ελληνικό κράτος βασιζόταν στην γενναιοδωρία των εθνικών ευεργετών οι οποίοι χάρισαν στην πρωτεύουσα πλήθος κτηρίων που σχετίζονταν με την εκπαιδεύση και τον πολιτισμό. Η Εθνική Βιβλιοθήκη, Η ακαδημία, το Πολυτεχνείο, το Ζάππειο, για να αναφέρω τα πιο χαρακτηριστικά.

Ένα αεροδρόμιο που θα γίνει πάρκο (;)

Λίγα χιλιόμετρα νοτιότερα, ο τεράστιος χώρος του πρώην αεροδρομίου στο Ελληνικό μένει ακόμα αναξιοποίητος, ενώ, τα σχέδια για την αξιοποίηση του δεν είναι τόσο ευοίωνα όσο αυτά στον πρώην Ιππόδρομο.
Το σχέδιο του πρώην ΥΠΕΧΩΔΕ (επί Υπουργείας κ. Σουφλιά) προβλέπει την παραχώρηση μεγάλου μέρους του πάρκου για κατασκευή πολυτελών κατοικιών (βίλλες), εμπορικών κέντρων μέχρι και συγκοινωνιακού κόμβου ενώ ένα σημαντικό μέρος της όλης έκτασης καλύπτεται ήδη από τις αθλητικές εγκαταστάσεις των Ολυμπιακών Αγώνων. Από τα 5.300 στρέμματα της έκτασης του πρώην αεροδρομίου, τα 1.700 θα καλύπτονται από κτίρια, μπετόν και άσφαλτο. Οι φυτεύσεις υψηλού πρασίνου θα περιορίζονται σε μόνο 2.650 στρέμματα, ενώ οι υπόλοιποι ελεύθεροι χώροι θα καλύπτονται από θάμνους και γρασίδι.
Το γρασίδι που στην Ελλάδα χρησιμοποιείται αλόγιστα σε δημόσιους χώρους, απαιτεί μεγάλες ποσότητες νερού για να συντηρηθεί. Αντίθετα, η φύτευση ενδημικών ειδών φυτών, όπως ελαιόδεντρα, πεύκα, φτελιές, κυπαρίσσια, τα οποία ευδοκιμούν στο μεσογειακό περιβάλλον μειώνει σημαντικά το κόστος συντήρησης του πάρκου. Τα δέντρα που θα φυτευτούν θα πρέπει να συνεισφέρουν στην βελτίωση του μικροκλίματος της περιοχής και όχι να χρησιμοποιούνται μόνο για αισθητικούς- διακοσμητικούς λόγους.
Η κατασκευή κατοικιών και κυρίως εμπορικών κέντρων θα δημιουργήσει μεγάλα περιβαλλοντικά προβλήματα, και όχι μόνο. Τα μεγάλα εμπορικά κέντρα αμερικανικού τύπου (Mall) δεν είναι καθόλου δημοφιλή στην αρχιτεκτονική κοινότητα καθώς στην ουσία απορροφούν από τις πόλεις την ζωτικότητα τους (αναλογιστείτε τις επιπτώσεις στην αγορά της Γλυφάδας κάνοντας μία βόλτα στην αγορά του Αμαρουσίου όπου ανεγέρθηκε το πρώτο Mall στην χώρα μας). Πέραν τούτου, τέτοιες κατασκευές προορίζονται για ψυχρότερα κλίματα και δεν είναι ιδανικές για το ήπιο μεσογειακό κλίμα της Ελλάδος.

Μια εναλλακτική λύση, ένα πάρκο μουσείων.

Η πολιτεία, αντί να κατασκευάσει εμπορικά κέντρα, θα μπορούσε να μετατρέψει το Ελληνικό σε ένα πολιτιστικό πάρκο με την κατασκευή μουσείων, εκθεσιακών χώρων και θεάτρων. Έναν χώρο που θα προσελκύει όχι μόνο τους κατοίκους των Αθηνών, αλλά και τους επισκέπτες της πόλης.
Κτήρια βασισμένα στα πρότυπα της βιοκλιματικής- αειφόρου αρχιτεκτονικής που θα βρίσκονται σε απόλυτη αρμονία με το περιβάλλον του πάρκου. Αυτή η προοπτική δίνει στα νότια προάστια αυτό που τόσο τους λείπει έναν χώρο μουσειακό, εκθεσιακό, θεατρικό. Μελίγα λόγια, έναν χώρο πολιτισμού.
Ένα πρώτο ελπιδοφόρο μήνυμα προς αυτή την κατεύθυνση έρχεται με την πρόταση για την κατασκευή του Μουσείου Γουλανδρή Σύγχρονης Τέχνης στον χώρο του πρώην αεροδρομίου. Τα σχέδια για την κατασκευή του Μουσείου είναι έτοιμα και αρχιτέκτονας είναι ο διεθνούς φήμης Σινο-Αμερικανός I. M. Pei, με ένα από τα γνωστότερα έργα του την γυάλινη πυραμίδα στο μουσείο του Λούβρου. H τύχη του Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης του Ιδρύματος Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή αποτελεί χρόνια εκκρεμότητα καθώς στην τοποθεσία όπου ήταν να κατασκευαστεί αρχικά στην οδό Ρηγίλλης ήρθαν στο φώς σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα.
Πέραν του Μουσείου Γουλανδρή, στο Μητροπολιτικό πάρκο θα μπορούσε να κατασκευαστεί ένα νέο κτήριο για την Εθνική Πινακοθήκη, καθώς είναι πλέον φανερό ότι το τωρινό κτήριο είναι μικρό, δεν είναι συμβατό με τα σύγχρονα μουσειολογικά δεδομένα και σε καμία περίπτωση δεν εξυπηρετεί τις ανάγκες ενός μουσείου τόσο σημαντικού όσο η Εθνική Πινακοθήκη.
Στον ίδιο χώρο θα μπορούσε να κατασκευαστεί και ένα Αιγυπτιολογικό Μουσείο. Όσο παράξενο ή εξωτικό και να ακούγετε αυτό, το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο διαθέτει την τέταρτη σημαντικότερη συλλογή αιγυπτιακών αρχαιοτήτων στην Ευρώπη σε επίπεδο ποιότητας και μία από τις πιο εντυπωσιακές στον κόσμο. Λόγω έλλειψης χώρου, στο Αρχαιολογικό Μουσείο εκτίθεται ένα σχετικά μικρό μέρος της συλλογής με πολλά αντικείμενα να παραμένουν στις αποθήκες του. Μία συλλογή τέτοιας σημασίας θα άξιζε να διαθέτει το δικό της μουσείο.
Σε μουσειακό ή εκθεσιακό χώρο θα μπορούσε να μετατραπεί και το κτήριο του Ανατολικού Αερολιμένα. Το συγκεκριμένο κτήριο είναι ένα από τα ξεχασμένα αρχιτεκτονικά διαμάντια των Αθηνών και φέρει την υπογραφή του Φιλανδού αρχιτέκτονα Eero Saarinen, ενός από τους σημαντικότερους εκπρόσωπους του αρχιτεκτονικού ρασιοναλισμού.
Ο συνδυασμός των ήδη υπαρχόντων αθλητικών εγκαταστάσεων σε συνδυασμό με την κατασκευή μουσείων, θεάτρων και χώρων αναψυχής όπως καφετέριες και εστιατόρια θα μπορούσε να μετατρέψει το Ελληνικό σε ένα πάρκο πρότυπο όχι μόνο για τα ελληνικά, αλλά και για τα παγκόσμια δεδομένα. Οι καταστροφικές πυρκαγιές του 2007 και του φετινού Αυγηούστου επιτείνουν την ανάγκη για δημιουργία χώρων πρασίνου στην Αθήνα και επιτάσσουν την υιοθέτηση μιας πιο πράσινης πολιτικής.

Το πράσινο αυτό άρθρο γράφηκε ένα πρωί Σάββατου στο Parc Léopold των Βρυξελλών, στη σκιά μιας ιτιάς και με την παρέα μιας πάπιας του γένους Fulica.

Νικόλας Νικολαΐδης

njoytv